جستوجوی خانه دوم؛ اولین اتمسفرِ یک «جهانِ سنگی» در کمربند حیات رصد شد
جستوجوی خانه دوم؛ اولین اتمسفرِ یک «جهانِ سنگی» در کمربند حیات رصد شد
سرویس اخبار نجوم و کیهانشناسی | گزارش ویژه از افقهای دوردست
در حالی که کهکشان با میلیونها دنیای ناشناخته پر شده است، اخترشناسان دانشگاه هاروارد با دستاوردی که میتواند پارادایمهای فعلی ما درباره حیات را تغییر دهد، موفق شدند برای نخستین بار، ردپای یک اتمسفر واقعی را بر روی یک سیارهی سنگی و شبیه به زمین پیدا کنند؛ جهانی که نه تنها در منطقه طلایی قرار دارد، بلکه نشانههایی از پتانسیلِ میزبانیِ حیات را از خود بروز داده است.
ملاقات با LHS ۱۱۴۰ b؛ همسایه سنگی در صورت فلکی نهنگ
این کشف شگفتانگیز مربوط به سیارهای فراخورشیدی با نام LHS ۱۱۴۰ b است. این جرم آسمانی که در فاصله ۴۸ سال نوری از ما، در صورت فلکی «قیطس» (نهنگ) قرار دارد، فراتر از یک جرم آسمانی ساده است.
ویژگیهای کلیدی این جهان جدید عبارتند از:
* ماهیت سنگی: برخلاف بسیاری از سیارات کشفشده که غولهای گازی هستند، این سیاره دارای ساختاری سنگی و مشابه زمین است.
* جرم و ابعاد: این سیاره با جرمی بیش از ۵ برابر زمین، در مقیاس خود یک جهان قدرتمند محسوب میشود.
* موقعیت استراتژیک (کمربند حیات): این سیاره به دور یک ستاره «کوتوله سرخ» میچرخد. فاصله آن از ستارهاش بهگونهای است که در «منطقه طلایی» قرار گرفته؛ یعنی جایی که دما اجازه میدهد آب، نه به بخار تبدیل شود و نه به یخ، بلکه به شکل مایع در سطح سیاره جریان داشته باشد.
معمای اتمسفر؛ هلیوم در لایههای بالا، راز در لایههای پایین
اگرچه تاکنون بیش از ۶ هزار سیاره فراخورشیدی رصد شده است، اما یافتن اتمسفر در یک سیاره سنگی، «کیمیاگریِ نجومی» محسوب میشود. دادههای بهدست آمده از این پژوهش، تصویر جالبی از جو این سیاره ارائه میدهند:
۱. لایه هلیومی: تحلیلهای اولیه نشان میدهد که لایههای بالایی اتمسفر این سیاره عمدتاً از گاز هلیوم تشکیل شده است.
۲. فرضیه گازهای سنگین: از آنجایی که هلیوم به تنهایی نمیتواند شرایط زیستی لازم را فراهم کند، دانشمندان هاروارد به یک فرضیه هیجانانگیز رسیدهاند: احتمال وجود لایههای غلیظ و متراکم از گازهای سنگینتر در بخشهای پایینتر اتمسفر که هنوز با ابزارهای فعلی بهطور کامل رصد نشدهاند.
چرا این کشف، یک نقطه عطف است؟
تا پیش از این، بسیاری از سیارات در کمربند حیات یا بسیار داغ بودند یا اتمسفر خود را از دست داده بودند. اما LHS ۱۱۴۰ b پیامی روشن به بشر میفرستد: *«جهانهایی که شرایط فیزیکی و شیمیایی لازم برای حیات را دارا هستند، دقیقاً همانطور که تصور میکردیم، در میان ستارهها حضور دارند.»*
این کشف، قدمی بزرگ در جهت گذار از «احتمال وجود حیات» به «اثبات وجود شرایط زیستی» در خارج از منظومه شمسی است.
حبیب سهیلی
